Szyfr Cezara i kody ASCII
Materiały tej lekcji są na razie tylko do czytania na stronie. Kod przepisz albo skopiuj do swojego edytora.
Czego się nauczysz
Szyfr Cezara to jeden z najstarszych szyfrów: każdą literę przesuwasz w alfabecie o kilka miejsc. Na tej lekcji napiszesz go w Pythonie, poznasz kody ASCII – a na koniec złamiesz go, sprawdzając wszystkie klucze.
Po tej lekcji:
- zaszyfrujesz i odszyfrujesz tekst szyfrem Cezara na kartce,
- użyjesz
ord,chri reszty z dzielenia do przesunięcia litery z zawinięciem alfabetu, - wyjaśnisz, dlaczego szyfr Cezara można złamać, sprawdzając wszystkie klucze.
Szyfr Cezara
Każdą literę zastępujesz literą leżącą o k pozycji dalej w alfabecie. Liczba k to klucz. Po „z” wracasz na początek: przy kluczu 3 x → a, y → b, z → c.
Przykład z kluczem 3: „ala ma kota” daje „dod pd nrwd”.
To szyfr podstawieniowy – w odróżnieniu od przestawieniowego zmienia same znaki, a nie ich kolejność.
Kody ASCII: ord i chr
Każdy znak ma numer. ord(znak) zwraca kod znaku, chr(kod) – znak o danym kodzie. Małe litery a–z mają kody 97–122, wielkie A–Z – 65–90.
print(ord("a")) # 97
print(ord("z")) # 122
print(ord("A")) # 65
print(chr(100)) # d
Pozycja litery w alfabecie: ord(z) - ord("a") daje 0 dla a, 1 dla b, … 25 dla z.
Szyfrowanie znaku i tekstu
Trzy kroki:
- Pozycja litery:
ord(z) - 97. - Nowa pozycja:
(pozycja + klucz) % 26– reszta z dzielenia „zawija” alfabet. - Z powrotem na literę:
chr(nowa + 97).
Znaki spoza a–z (np. spacje) zostają bez zmian. Wynik łączysz metodą join.
def szyfruj_znak(z, klucz):
if "a" <= z <= "z":
pozycja = ord(z) - ord("a")
nowa = (pozycja + klucz) % 26
return chr(nowa + ord("a"))
return z
def szyfruj(tekst, klucz):
return "".join([szyfruj_znak(z, klucz) for z in tekst])
Odszyfrowanie i łamanie szyfru
Odszyfrowanie to przesunięcie o −klucz. Reszta z dzielenia w Pythonie działa też dla liczb ujemnych: (0 - 3) % 26 daje 23, czyli a → x.
def deszyfruj(szyfrogram, klucz):
return szyfruj(szyfrogram, -klucz)
print(deszyfruj("dod pd nrwd", 3)) # ala ma kota
Łamanie metodą siłową: kluczy jest tylko 25 – komputer sprawdzi wszystkie w ułamku sekundy. To ten sam atak brute force, co przy krótkich hasłach z lekcji 2.
Spróbuj sam
Uruchom kod z lekcji na stronie – na końcu program sam znajduje klucz, którym zaszyfrowano słowo „informatyka”. Zaszyfruj własną wiadomość innym kluczem, a potem dopisz pętlę, która wypisze wszystkie 25 prób odszyfrowania.
Na karcie pracy do tej lekcji: zadania sprawdzające 1–3 razem na lekcji i zadania domowe 1–5 samodzielnie.
Sprawdź się
- Zaszyfruję i odszyfruję tekst szyfrem Cezara na kartce.
- Użyję
ord,chri reszty z dzielenia do przesunięcia litery z zawinięciem alfabetu. - Wyjaśnię, dlaczego szyfr Cezara można złamać, sprawdzając wszystkie klucze.
Na następnej lekcji: sprawdzian 5 – Python: napisy i szyfry (lekcje 23–25).
Notatki
Prezentacja
Kod
Otwórz kod, zmieniaj go i uruchamiaj na stronie – np. usuń # z linii oznaczonej jako błąd i zobacz, co się stanie. „Przywróć” wraca do wersji z lekcji.