25

Szyfr Cezara i kody ASCII

Materiały tej lekcji są na razie tylko do czytania na stronie. Kod przepisz albo skopiuj do swojego edytora.

Czego się nauczysz

Szyfr Cezara to jeden z najstarszych szyfrów: każdą literę przesuwasz w alfabecie o kilka miejsc. Na tej lekcji napiszesz go w Pythonie, poznasz kody ASCII – a na koniec złamiesz go, sprawdzając wszystkie klucze.

Po tej lekcji:

Szyfr Cezara

Każdą literę zastępujesz literą leżącą o k pozycji dalej w alfabecie. Liczba k to klucz. Po „z” wracasz na początek: przy kluczu 3 x → a, y → b, z → c.

Przykład z kluczem 3: „ala ma kota” daje „dod pd nrwd”.

To szyfr podstawieniowy – w odróżnieniu od przestawieniowego zmienia same znaki, a nie ich kolejność.

Kody ASCII: ord i chr

Każdy znak ma numer. ord(znak) zwraca kod znaku, chr(kod) – znak o danym kodzie. Małe litery a–z mają kody 97–122, wielkie A–Z – 65–90.

print(ord("a"))   # 97
print(ord("z"))   # 122
print(ord("A"))   # 65
print(chr(100))   # d

Pozycja litery w alfabecie: ord(z) - ord("a") daje 0 dla a, 1 dla b, … 25 dla z.

Szyfrowanie znaku i tekstu

Trzy kroki:

  1. Pozycja litery: ord(z) - 97.
  2. Nowa pozycja: (pozycja + klucz) % 26 – reszta z dzielenia „zawija” alfabet.
  3. Z powrotem na literę: chr(nowa + 97).

Znaki spoza a–z (np. spacje) zostają bez zmian. Wynik łączysz metodą join.

def szyfruj_znak(z, klucz):
    if "a" <= z <= "z":
        pozycja = ord(z) - ord("a")
        nowa = (pozycja + klucz) % 26
        return chr(nowa + ord("a"))
    return z

def szyfruj(tekst, klucz):
    return "".join([szyfruj_znak(z, klucz) for z in tekst])

Odszyfrowanie i łamanie szyfru

Odszyfrowanie to przesunięcie o −klucz. Reszta z dzielenia w Pythonie działa też dla liczb ujemnych: (0 - 3) % 26 daje 23, czyli a → x.

def deszyfruj(szyfrogram, klucz):
    return szyfruj(szyfrogram, -klucz)

print(deszyfruj("dod pd nrwd", 3))   # ala ma kota

Łamanie metodą siłową: kluczy jest tylko 25 – komputer sprawdzi wszystkie w ułamku sekundy. To ten sam atak brute force, co przy krótkich hasłach z lekcji 2.

Spróbuj sam

Uruchom kod z lekcji na stronie – na końcu program sam znajduje klucz, którym zaszyfrowano słowo „informatyka”. Zaszyfruj własną wiadomość innym kluczem, a potem dopisz pętlę, która wypisze wszystkie 25 prób odszyfrowania.

Na karcie pracy do tej lekcji: zadania sprawdzające 1–3 razem na lekcji i zadania domowe 1–5 samodzielnie.

Sprawdź się

Na następnej lekcji: sprawdzian 5 – Python: napisy i szyfry (lekcje 23–25).

Notatki

PDF
Zadania utrwalające Karta pracy do tej lekcji: zadania sprawdzające i domowe do samodzielnego zrobienia w swoim edytorze · 3 strony.
Zadania utrwalające – Szyfr Cezara i kody ASCII
Strona 1 z 3 Strona 2 z 3 Strona 3 z 3

Prezentacja

Slajd 1 z 7
1 / 7

Kod

Otwórz kod, zmieniaj go i uruchamiaj na stronie – np. usuń # z linii oznaczonej jako błąd i zobacz, co się stanie. „Przywróć” wraca do wersji z lekcji.

PY
L25_cezar.py Kod z lekcji – otwórz, zmieniaj i uruchamiaj; wynik zobaczysz obok kodu.
L25_cezar.py
Wynik programu
Kliknij „Uruchom”, żeby zobaczyć tutaj wynik programu.