Hasła, kopie zapasowe i szyfrowanie
Materiały tej lekcji są na razie tylko do czytania na stronie. Kod przepisz albo skopiuj do swojego edytora.
Czego się nauczysz
Jak bardzo bezpieczne jest twoje hasło? Na tej lekcji policzysz to dosłownie – i zobaczysz, dlaczego długość hasła znaczy więcej niż „dziwne” znaki. Poznasz też sposoby ochrony konta, komputera i plików.
Po tej lekcji:
- obliczysz liczbę kombinacji hasła o danej długości i danym zestawie znaków,
- zbudujesz długie hasło metodą „fraza + zasady”,
- wyjaśnisz, na czym polega uwierzytelnianie dwuskładnikowe i jaka jest jego wada,
- opiszesz regułę 3-2-1 i wyjaśnisz, dlaczego tryb prywatny nie daje anonimowości.
Ile kombinacji ma hasło?
liczba kombinacji = (liczba możliwych znaków) do potęgi (długość hasła)
Zestawy znaków: cyfry – 10, małe litery – 26, małe i wielkie litery – 52, litery i cyfry – 62, wszystkie znaki z klawiatury – 94.
Przykłady:
- PIN z 4 cyfr: 10 · 10 · 10 · 10 = 10 000,
- 4 litery małe i wielkie: 52⁴ = 7 311 616,
- hasło z 5 małych liter: 26⁵ = 11 881 376 – komputer sprawdzający miliard haseł na sekundę przejrzy je w około 0,01 sekundy.
Ile trwa łamanie hasła?
Przy miliardzie prób na sekundę (najgorszy przypadek – sprawdzenie wszystkich możliwości):
- 8 małych liter – ok. 3,5 minuty,
- 8 znaków: litery i cyfry – ok. 2,5 dnia,
- 8 znaków z całej klawiatury – ok. 70 dni,
- 12 małych liter – ok. 3 lata,
- 12 znaków z całej klawiatury – ok. 15 milionów lat.
8 znaków z całej klawiatury łamie się około 70 dni, a 12 samych małych liter – około 3 lata. Dłuższe hasło wygrywa, nawet bez „dziwnych” znaków.
Dobre hasło
- Ma co najmniej 12 znaków – najlepiej kilka słów połączonych we frazę.
- Do każdego serwisu jest inne.
- Nie zawiera twoich danych: imienia, daty urodzenia, imienia psa.
Słabe hasło to krótkie słowo ze słownika z cyfrą na końcu, np. Kotek123 – takie wzorce programy łamiące hasła sprawdzają najpierw.
Metoda „fraza + zasady”: wybierz zdanie, które łatwo zapamiętasz, ustal zasady przekształcenia (np. dwie pierwsze litery każdego wyrazu, pierwsza wielka, na końcu liczba wyrazów i wykrzyknik) i zastosuj je. Zapamiętujesz frazę i zasady, nie hasło. Możesz też używać menedżera haseł – pamiętasz jedno mocne hasło główne.
Uwierzytelnianie dwuskładnikowe (2FA)
Po haśle potwierdzasz, że to ty, drugim sposobem. Samo wykradzione hasło wtedy nie wystarczy. Trzy rodzaje składników:
- coś, co wiesz – hasło, PIN,
- coś, co masz – telefon z kodem, klucz sprzętowy,
- coś, czym jesteś – odcisk palca, twarz.
Wada: gdy zgubisz telefon, możesz stracić dostęp do konta. Przy włączaniu 2FA zapisz kody zapasowe.
Ochrona systemu i plików
- Aktualizacje – łatki zamykają luki, z których korzystają przestępcy.
- Zapora sieciowa – blokuje nieuprawniony dostęp z sieci.
- Program antywirusowy – skanuj nim też pendrive'y.
- Ostrożność z załącznikami i linkami od nieznanych nadawców.
Reguła 3-2-1 dla kopii zapasowych: 3 kopie danych, na 2 różnych nośnikach, 1 kopia poza domem (np. w chmurze). Dysk zewnętrzny podłączaj tylko na czas robienia kopii – inaczej ransomware zaszyfruje go razem z resztą.
Szyfrowanie zamienia czytelne dane w szyfrogram, którego bez klucza nie da się odczytać: dokument z hasłem (Word: Plik → Informacje → Chroń dokument → Szyfruj przy użyciu hasła), zaszyfrowany dysk (BitLocker), połączenie https.
Tryb prywatny przeglądarki nie zapisuje historii na tym komputerze, ale twoją aktywność nadal widzi administrator sieci i dostawca internetu. To nie jest anonimowość.
Spróbuj sam
Na karcie pracy do tej lekcji:
- zadania sprawdzające 1–4 – liczenie kombinacji, ocena haseł, 2FA, kopie zapasowe,
- zadania domowe 1–5 – samodzielnie.
Sprawdź się
- Obliczę liczbę kombinacji hasła o danej długości i danym zestawie znaków.
- Zbuduję długie hasło metodą „fraza + zasady” i ocenię, czy hasło jest słabe.
- Wyjaśnię, na czym polega 2FA i jaka jest jego wada.
- Opiszę regułę 3-2-1 i wyjaśnię, dlaczego tryb prywatny nie daje anonimowości.
Na następnej lekcji: arkusz kalkulacyjny (Excel). Materiał z tych dwóch lekcji będzie na sprawdzianie 1.