Dane osobowe i złośliwe oprogramowanie
Materiały tej lekcji są na razie tylko do czytania na stronie. Kod przepisz albo skopiuj do swojego edytora.
Czego się nauczysz
Pierwsza lekcja informatyki zaczyna się od bezpieczeństwa: zasad pracy w pracowni, ochrony danych osobowych i rozpoznawania zagrożeń w sieci. To wiedza, z której skorzystasz przy każdym logowaniu i każdym e-mailu.
Po tej lekcji:
- odróżnisz dane osobowe zwykłe od danych szczególnych kategorii,
- wyjaśnisz różnicę między anonimizacją a pseudonimizacją,
- opiszesz, czym różni się wirus, robak, trojan i ransomware,
- wskażesz co najmniej pięć sygnałów, że wiadomość to phishing.
Zasady pracy w pracowni
Pracownia to wspólny sprzęt i wspólna sieć.
- Logujesz się tylko na swoje konto i wylogowujesz się po lekcji.
- Pliki zapisujesz w folderze wskazanym na lekcji.
- Każdą usterkę od razu zgłaszasz.
- Nie instalujesz programów i nie podłączasz własnych nośników bez zgody.
Jedno zainfekowane stanowisko może zarazić całą sieć szkolną, a cudze konto to cudze dane – wejście na nie jest naruszeniem prywatności.
Dane osobowe
To informacje, które pozwalają ustalić, kim jesteś – wprost (imię i nazwisko, PESEL) albo po połączeniu z innymi danymi (lokalizacja telefonu, adres IP, zdjęcie twarzy).
- Dane zwykłe: imię i nazwisko, PESEL, adres, e-mail, telefon, lokalizacja, adres IP, wizerunek.
- Dane szczególnych kategorii: pochodzenie etniczne, poglądy polityczne i religijne, przynależność do związków zawodowych, dane o zdrowiu, dane genetyczne i biometryczne, orientacja seksualna. Są chronione mocniej, bo ich ujawnienie może bardzo zaszkodzić.
RODO
RODO obowiązuje w całej Unii Europejskiej od 25 maja 2018 roku. Określa, kto, kiedy i w jakim celu może przetwarzać twoje dane.
- Serwis nie może zbierać ani udostępniać twoich danych bez podstawy prawnej – najczęściej jest nią twoja zgoda.
- Zgodę możesz w każdej chwili wycofać.
- Masz prawo zapytać, jakie dane o tobie są przechowywane, poprawić je albo zażądać ich usunięcia.
Anonimizacja – dane przekształcone tak, że nikogo nie da się zidentyfikować. Pseudonimizacja – zamiast nazwiska jest np. numer, a zestawienie numerów z nazwiskami przechowuje się osobno.
Złośliwe oprogramowanie (malware)
Malware to programy działające na szkodę użytkownika.
- Wirus – dopisuje się do innych plików i rozprzestrzenia, gdy je uruchamiasz.
- Robak – rozsyła się sam przez sieć, bez twojego udziału.
- Koń trojański – udaje przydatny program, a w tle robi coś szkodliwego.
- Ransomware – szyfruje pliki i żąda okupu.
- Keylogger – zapisuje wciskane klawisze, także hasła.
- Spyware / adware – szpieguje albo wyświetla niechciane reklamy.
- Rootkit, backdoor – ukrywa inne malware albo otwiera ukryty dostęp.
- Exploit – wykorzystuje konkretny błąd w programie.
Najczęstsze drogi infekcji: zainfekowany pendrive, załącznik od nieznanego nadawcy, „darmowa” gra z niesprawdzonej strony, nieaktualna przeglądarka, podejrzany link w mediach społecznościowych.
Najsłabszym ogniwem jest zwykle człowiek, nie program. Większość infekcji zaczyna się od jednego kliknięcia.
Phishing – jak rozpoznać oszustwo
Phishing to wyłudzanie danych: oszust podszywa się pod firmę, bank, szkołę albo znajomego i chce, żebyś sam wpisał login, hasło lub dane karty na fałszywej stronie.
Sygnały ostrzegawcze:
- presja czasu: „PILNE”, „w ciągu 24 godzin”, „konto zostanie zablokowane”,
- adres nadawcy lub link prowadzi do innej domeny niż prawdziwa firma,
- błędy językowe, brak polskich znaków, ogólny zwrot „Drogi Kliencie”,
- prośba o hasło, kod SMS albo dane karty – prawdziwa firma nigdy o to nie prosi mailem,
- obietnica wygranej lub nagrody, o którą się nie starałeś.
Inne ataki bez wirusa: spoofing (podszywanie się), pharming (przekierowanie na fałszywą stronę), brute force (zgadywanie hasła do skutku).
Spróbuj sam
Na karcie pracy do tej lekcji:
- zadania sprawdzające 1–4 – dane osobowe, anonimizacja, rodzaje malware, phishing,
- zadania domowe 1–5 – samodzielnie.
Sprawdź się
- Odróżnię dane osobowe zwykłe od danych szczególnych kategorii.
- Wyjaśnię różnicę między anonimizacją a pseudonimizacją.
- Opiszę, czym różni się wirus, robak, trojan i ransomware.
- Wskażę co najmniej pięć sygnałów, że wiadomość to phishing.
Na następnej lekcji: hasła, uwierzytelnianie dwuskładnikowe, kopie zapasowe i szyfrowanie.